Ndërlidhjet

Krasniqi: Eksodi ka lënë pasoja të thella


Eksodi 1999-s...

Eksodi 1999-s...

Eksodi ose dëbimi masiv i shqiptarëve nga forcat serbe tash e 12 vjet më parë, reflekton pasoja edhe sot te njerëzit në Kosovë, thotë në intervistën për Radion Evropa e Lirë, sociologu Shemsi Krasniqi.


RADIO EVROPA E LIRË
Profesor Krasniqi, jemi saktësisht në muajt kur 12 vjet më parë në Kosovë kishte ndodhur dëbimi masiv i popullatës shqiptare nga forcat serbe. Atëherë ishin dëbuar rreth 800 mijë njerëz. A reflektojnë ato ngjarje, në aspektin social, edhe sot?

SHEMSI KRASNIQI
Po, ato reflektojnë edhe më tutje dhe do të reflektojnë sigurisht edhe një kohë të gjatë, sepse ato janë pjesë e historisë, pjesë e përjetimeve kolektive të këtij populli, të këtij vendi. Me siguri se do të mbesin si ngjarje historike që do të kujtohen gjithmonë. Muaji, në të cilin jemi, maji, sikurse edhe muaji paraprak, prilli dhe një pjesë e qershorit, janë muaj të përvjetorëve.

Këta janë muajt kur kanë ndodhur shumica e masakrave. Kjo është ajo periudha kur ka ndodhur dëbimi masiv, ajo që nganjëherë quhet eksod masiv i popullatës shqiptare dhe sigurisht që kjo periudhë njerëzve ua përkujton ato eksperienca të thella, dramatike dhe tragjike, personale, familjare, por edhe të përgjithshme, kolektive.

RADIO EVROPA E LIRË
Kanë lënë vragë ato?

SHEMSI KRASNIQI
Po, kanë lënë vragë. Ato janë bërë pjesë e kujtesës personale, familjare dhe kujtesës kolektive të këtij populli, por janë edhe pjesë e vuajtjeve dhe tragjedive, sepse njerëzit në ato ditë kanë përjetuar eksperienca të paparamenduara dhe të papara. Nuk i kanë paramenduar më herët se do të ndodhin.

Ndoshta kanë parë në ekrane ngjarje të tilla ose kolona të refugjatëve që kanë ndodhur diku nëpër botë, por nuk kanë mundur ta imagjinojnë veten se një ditë edhe ata do të gjenden në situata të tilla, në situata kur për pak minuta ose për pak orë do të detyroheshin t’i lëshonin shtëpitë, pronat e veta dhe vendin e vet dhe ta lëshojnë në njëfarë mënyre gjithë atdheun e vet. Do të thotë, ta lëshojnë një pjesë të shpirtit, të identitetit dhe qenies së vet.

RADIO EVROPA E LIRË
Profesor, ju e përmendët eksodin dhe dy vjet më parë ju keni bërë një hulumtim në këtë drejtim. Çfarë rezultatesh ka sjellë ai hulumtim?

SHEMSI KRASNIQI
Në 10-vjetorin e eksodit, dëbimit masiv, do të thotë në vitin 2009, bashkë me studentët e Sociologjisë, kemi bërë intervista të thella me qytetarë të Kosovës që e kanë përjetuar situatën e dëbimit nga shtëpia dhe nga vendi.

Rezultatet janë të shumta, sepse ka qenë një hulumtim mjaft kompleks, një hulumtim, me të cilin kemi mbledhur të dhëna për mënyrën e evokimit, si i evokojnë, si i përkujtojnë njerëzit ato momentet e para të largimit nga shtëpia, ditët para largimit, momentin kur pikërisht është detyruar të dalë nga shtëpia. Pastaj, përjetimet në kolonë, përjetimet në momentin e kalimit të kufirit, përjetimet si refugjatë.

Pastaj i kemi pyetur për momentin e vendimit për t’u kthyer në Kosovë, pas çlirimit. A ka qenë vendim unik apo i pjesshëm, vendim i drejtë apo i padrejtë, si reflektojnë ata në ditën e sotme për atë vendim... Pastaj i kemi pyetur për kthimin në Kosovë, hyrjen në kufi, hyrjen në shtëpi, si i përshkruajnë pamjet e para, si dhe i kemi pyetur për jetën pas kthimit, jetën e re faktikisht, jetën në liri. Cilat kanë qenë vështirësitë, me çka janë ballafaquar dhe si reflektojnë prej ditës së sotme për atë çfarë ka ndodhur dhe çfarë mesazhe kanë sot për atë që ka ndodhur dhe atë që po ndodh sot.

RADIO EVROPA E LIRË
Dhe, cilat janë ato mesazhe?

SHEMSI KRASNIQI
Mesazhet janë shumë domethënëse. Për shembull është një mesazh që e thotë respondenti më i vjetër, të cilin e kemi anketuar - një plak nga Isniqi, i cili ka qenë në moshën 92-vjeçare atëherë. Ai thotë “mësoni shumë, punoni shumë, zbuloni gjëra të reja, se vetëm në këtë mënyrë shkon Kosova përpara. E di që kemi një rini shumë të shëndoshë, por duhet punuar shumë më tepër”.

RADIO EVROPA E LIRË
Profesor, në bazë të hulumtimeve, cilat janë momentet në kujtesën e njerëzve?

SHEMSI KRASNIQI
Për secilën prej këtyre situatave që përmenda, prej momentit të lëshimit të shtëpisë e deri te momenti i kthimit në shtëpi, qytetarët përshkruajnë momente shumë të rëndësishme. Një prej momenteve, prej situatave që më shpeshti përsëritet në intervista, është kujdesi për t’i marrë fotografitë me vete, kur i kanë lëshuar shtëpitë, gjë që tregon lidhjen me të kaluarën, ruajtjen e vazhdimësisë, sepse fotografia është ajo që ta tregon dhe dëshmon në njëfarë mënyre të kaluarën.

Kanë marrë fotografi dhe dokumente me vete. Ka pasur raste kur kanë marrë gjëra simbolike, të cilat i kanë pasur kujtim. Zakonisht, këto momente i kujtojnë pas 10 vjetësh. Pastaj, i përkujtojnë momentet dramatike, të cilat i kanë përjetuara në kolonë, si shqyerja e letërnjoftimeve, kërcënimet që u kanë ndodhur, detyrimet për të dhënë para, ari ose gjëra të tjera, vetëm për të shpëtuar, për shkak se kanë qenë të kërcënuar. Ose, përdorimi i refugjatëve si mur mbrojtës nga ana e serbëve.

Pastaj, në momentet e kalimit të kufirit, është interesant kur e përjetojnë ndjenjën e mallit për vendin, sepse ju duket sikur e kanë humbur përgjithmonë vendin. Pastaj është momenti i ndjenjës së fajit pse po e lëshojnë vendin. Ka raste kur e ndjejnë veten të çliruar, sikur e heq nga shpina një barrë të rëndë, sepse më në fund shpëton prej të gjithë atyre katrahurave që i përjeton gjatë rrugës.

Momente tjera të rëndësishme janë ato të jetës si refugjatë. Do të thotë, përzierja, jetesa e përbashkët në një vend, solidariteti ndërmjet njerëzve. Moment tjetër i rëndësishëm që e përmendin është kthimi, vendimi për kthim pas çlirimit. Kur i kemi pyetur se si e vlerësojnë atë vendim, është interesant se shumica e të intervistuarve thonë se ka qenë vendim i drejtë.

Do të thotë, pavarësisht pakënaqësive sociale, dëshpërimeve të ndryshme që u kanë ndodhur në periudhën e pasluftës, shumica thonë se vendimi për t’u kthyer ka qenë vendim i drejtë.

RADIO EVROPA E LIRË
Profesor, a i ruajnë njerëzit në kujtesë si trauma, momentet e eksodit dhe a kanë pasur pasoja negative që janë shprehur më vonë?

SHEMSI KRASNIQI
Po, natyrisht që kanë pasur pasoja negative, sepse ka qenë jo vetëm një sulm në fizikun e njerëzve, por edhe në shpirtin e njeriut. Natyrisht që ato vragë e përcjellin pastaj njeriun dhe nevojitet kohë derisa të riparohet ose rregullohet, do të thotë, të stabilizohet edhe gjendja shpirtërore.

Këto, natyrisht se janë përcjellë me trauma, mirëpo, jeta edhe në periudhën e pasluftës i ka traumat e veta. Do të thotë jo vetëm ato përvojat dramatike, por edhe përvojat tjera. Pastaj, papunësia, problemet sociale, humbja e lidhjeve, shkëputja e solidaritetit, dobësimi i lidhjeve solidare mes njerëzve; ose, streset e jetës së përditshme, që lidhen jo vetëm me mirëqenien në familje, por edhe me karrierën ose me ardhmërinë jo vetëm individuale, por edhe kolektive të vendit. Problemet, konfliktet, pakënaqësitë, në njëfarë mënyre janë në të gjitha planet, në të gjitha rrafshet.

RADIO EVROPA E LIRË
Profesor, cili është kontrasti apo paradoksi social te njerëzit atëherë dhe sot?

SHEMSI KRASNIQI
Është interesant një fakt, që ka dalë prej këtij hulumtimi, se njerëzit ato ditë ose atë periudhë të kohës e kujtojnë që ka dominuar një solidaritet midis njerëzve, një ndihmë reciproke, një homogjenizim, një bashkim, një sakrificë për njëri-tjetrin.

Ndërsa, habiten dhe çuditen se pse pas luftës nuk po ndodhë kjo, se si pas luftës janë larguar njerëzit, janë shkëputur lidhjet, janë dobësuar, është rritur individualizmi dhe egoizmi. Natyrisht që demokracia, kapitalizmi, liberalizmi i avancojnë në njëfarë mënyre vlerat individuale, vlerat personale, bukur shumë.

Ky është ai paradoksi që njerëzit nuk mund t’i lidhin këto dy realitete, një kohë kur ishin shumë solidarë mes vete dhe një kohë tjetër kur është rritur egoizmi, është shtuar tepër individualizmi dhe është dobësuar solidariteti në mes njerëzve. Këtë nuk janë duke e kuptuar dhe nuk po mund ta pranojnë ende njerëzit, sepse është një ndryshim shumë i shpejtë.

RADIO EVROPA E LIRË
A mund të reflektojë kjo negativisht te ne, si shoqëri?

SHEMSI KRASNIQI
Mendoj që po, reflekton negativisht, sepse ky kalim prej vlerave kolektive në vlera individuale, do të duhej të ishte paksa më gradual dhe jo kaq i shpejtë dhe kaq i papritur. Njerëzit mbesin në huti dhe të çuditur se çka po ndodh, ose pse po ndodh kështu. Nuk dinë t’i japin as shpjegim vetes.

Ndryshe është kur kjo shkon gradualisht, kur bëhet pak a shumë në mënyrë më normale dhe mësohen njerëzit edhe me atë individualizmin ose atë egoizmin pozitiv. Natyrisht që edhe vlerat individuale e kanë atë kuptimin e vet pozitiv, sepse duhet afirmuar vetveten, për të pasur mundësi pastaj që t’i afirmosh dhe ndihmosh edhe të tjerët.
  • 16x9 Image

    Bekim Bislimi

    Bekim Bislimi ka lindur më 20. 03. 1968 në Vërban të Vitisë. Prej muajit dhjetor të vitit 2001 e deri më tash punon si korrespondent i Radios Evropa e Lirë, për shërbimin në gjuhën shqipe.

Trego komentet

XS
SM
MD
LG