Vendimi i udhëheqësit kinez, Xi Jinping, për të hetuar gjeneralin më të lartë në shtet ngre pikëpyetje të mëdha për fqinjët e Kinës lidhur me ambiciet e Pekinit për të marrë kontrollin e Tajvanit, konkurrencës afatgjatë me Shtetet e Bashkuara dhe imazhit të tij rajonal si një fuqi e qëndrueshme.
Veprimi befasues më 24 janar për të hetuar gjeneralin e tij kryesor dhe njëherësh aleatin e dikurshëm, Zhang Youxia, lë Xinë praktikisht të vetëm në krye të hierarkisë ushtarake të vendit. Analistët kinezë që folën për Radion Evropa e Lirë thanë se kjo ka implikime të mëdha për pasardhësin dhe se partnerët dhe rivalët e Pekinit do të vëzhgojnë me kujdes çdo trazirë të mëtejshme brenda radhëve të Partisë Komuniste Kineze.
“Për dekada të tëra, Kina ka projektuar imazhin e një vendi me plane afatgjata për të shtrirë ndikimin dhe për të rivalizuar SHBA-në si superfuqi”, tha për Radion Evropa e Lirë Temur Umarov, studiues në Qendrën Carnegie për Rusi dhe Euroazi në Berlin.
“Por, kjo ngre shumë pyetje dhe dyshime rreth asaj që po ndodh në Kinë dhe nëse Xi ka vërtet kontroll mbi rrethin e tij të brendshëm, ashtu siç duket”.
SHIKONI EDHE: Dokumentet që tregojnë se Rusia po e ndihmon Kinën të përgatitet për ta pushtuar TajvaninZhang, i cili tani po përballet me një hetim për korrupsion, ishte zyrtari ushtarak më i shquar i Kinës, duke shërbyer si nënkryetar i Komisionit Qendror Ushtarak (CMC), organi më i lartë drejtues ushtarak i Partisë Komuniste Kineze. Përmes kësaj pozite, ai ka luajtur një rol kryesor në thellimin e partneritetit ushtarak të Kinës me Rusinë, i cili është zgjeruar në çështje si prodhimi i përbashkët dhe mbrojtja raketore që kur Moska nisi pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës në vitin 2022.
“Zhang Youxia ishte qendra e marrëdhënieve me Rusinë”, tha për Radion Evropa e Lirë Dennis Wilder, ekspert për ushtrinë kineze dhe ish-kreu i analizave për Kinën në Agjencinë Qendrore amerikane të Inteligjencës (CIA).
Çfarë ndodhi dhe pse ka rëndësi?
Përderisa sistemi politik i mbyllur i Kinës e bën të vështirë të dihen saktësisht motivet e Xisë, arrestimi i Zhangut ndodhi para një samiti të mundshëm në Pekin me presidentin amerikan, Donald Trump, në muajin prill, dhe në një periudhë të manovrave politike para një riorganizimi të udhëheqjes më 2027, që ndodh një herë në pesë vjet, kur pritet që Xi të kërkojë mandatin e katërt si udhëheqës i Kinës.
Sipas një deklarate të Ministrisë së Mbrojtjes, ndaj Zhangut nisën hetimet për pretendime të “shkeljeve të rënda disiplinore dhe ligjore”.
Liu Zhenli, një tjetër gjeneral dhe shef shtabit i CMC-së, gjithashtu u përfshi në hetim për të njëjtat akuza.
Në një editorial, që u publikua më 25 janar në gazetën ushtarake Liberation Army Daily, u tha se Zhang dhe Liu “tradhtuan seriozisht besimin dhe pritjet” e Partisë Komuniste dhe CMC-së dhe “nxitën probleme politike dhe korrupsion që minuan udhëheqjen absolute të partisë mbi ushtrinë dhe kërcënuan themelin e pushtetit të partisë”.
Wall Street Journal, duke cituar individë që kanë informacione të brendshme të nivelit të lartë lidhur me këto akuza, raportoi se gjenerali Zhang ishte akuzuar për rrjedhjen e informacionit te SHBA-ja lidhur me programin bërthamor të Kinës dhe për pranimin e ryshfetit në këmbim të promovimeve në pozita të larta ushtarake.
Radio Evropa e Lirë nuk ka mundur të verifikojë në mënyrë të pavarur këtë raportim.
Disa analistë thonë se janë skeptikë ndaj pretendimeve për rrjedhjen e informacioneve të inteligjencës. Neil Thomas, studiues për politikën kineze në Qendrën për Analiza të Kinës të Institutit të Azisë për Politika Shoqërore, vuri në dyshim këto akuza përmes një postimi në X. Ai pyeti pse “një gjeneral me përvojë lufte” si Zhangu do të “tradhtonte gjithçka që i ka dhënë kuptim jetës së tij në dekadat e fundit” për t’i dhënë sekrete kundërshtarit kryesor të Kinës.
Si Xi, edhe Zhang, anëtar i elitës në pushtet, Politburo, është një nga pasardhësit e revolucionarëve dhe zyrtarëve të lartë të partisë. Babai i tij kishte luftuar përkrah babait të Xisë gjatë luftës civile kineze që çoi në marrjen e pushtetit nga forcat komuniste të Maos më 1949, dhe të dy më pas morën poste të larta drejtuese.
Zhang është në mesin e gjeneralëve të pakët kinezë që ka përvojë lufte, pasi ka luftuar në konfliktet kinezo-vietnameze gjatë viteve ’80.
Hetimi ndaj tij i shtohet një “pastrimi” më të gjerë të zyrtarëve të lartë ushtarakë kinezë që ka ndodhur në vitet e fundit. Nga viti 2023 deri në vjeshtën e vitit 2025, afër 20 gjeneralë janë larguar nga detyra. Gjashtë prej tyre ishin nga Rocket Force, që kontrollon arsenalin kinez të raketave tokësore, si bërthamore ashtu edhe konvencionale.
Pas këtyre largimeve, dhe me gjeneralët Zhang dhe Liu tani nën hetim, CMC-ja që përbëhet nga shtatë anëtarë, tani ka mbetur vetëm me një oficer aktiv në uniformë dhe dy anëtarë të përhershëm, duke përfshirë edhe vetë Xinë.
SHIKONI EDHE: Xi, Putin dhe Kim shfaqin unitet në paradën ushtarake të KinësÇfarë do të thotë kjo për fqinjët e Kinës?
Rasti i gjeneralit Zhang – gjenerali më i fuqishëm i Kinës dhe një nga njerëzit e pakët që ka ndikim për të kundërshtuar çdo plan për pasardhësin e Xisë – ngrit pyetje lidhur me nivelin e pakënaqësisë brenda radhëve të elitës kineze.
Kjo gjë padyshim që është në radarët e partnerëve rajonalë të Pekinit në Azinë Qendrore, të cilët e shohin sistemin politik kinez si simbol të stabilitetit dhe një sistem të qëndrueshëm ndaj pakënaqësive ndaj elitave që qeveritë e Azisë Qendrore kanë përjetuar që nga shpërbërja e Bashkimit Sovjetik.
“Ky pastrim dhe ndjenja e paqëndrueshmërisë që sjell do të jetë në mendjen e vendimmarrësve të Azisë Qendrore”, tha Umarov për REL-in.
Zhang takonte rregullisht udhëheqësit kryesorë në mbarë botën, duke zhvilluar vizita të profilit të lartë në SHBA përgjatë viteve dhe duke bashkëpunuar me zyrtarë nga Pakistani deri në Vietnam. Ai ishte po ashtu bashkëkryetar i Komisionit Ndërqeveritar Ruso-Kinez për Bashkëpunim Ushtarak-Teknik dhe vizitoi disa herë Moskën, duke u takuar me zyrtarët më të lartë. Vizitën e fundit në Rusi ai e zhvilloi nëntorin e vitit të kaluar, kur u takua me ministrin rus të Mbrojtjes, Andrei Belousov.
SHIKONI EDHE: Administrata Trump përballet me kërcënime të reja nga partneriteti Kinë-RusiUmarov argumentoi se ky veprim ka pas gjasa të ndikojë në bashkëpunimin në fushën e sigurisë me fqinjët e Kinës, bashkëpunim i cili, sipas tij, është bërë të “institucionalizuar” gjatë viteve dhe zhvillohet në nivele të ndryshme, nga policia e deri te shitja e armëve.
Wilder, i cili po ashtu ka qenë këshilltar kryesor për Kinën në Shtëpinë e Bardhë për ish-presidentin amerikan George W. Bush, tha se “në të gjithë rajonin, njerëzit do t’i hedhin një vështrim të ri çështjes së pasardhësit [në CMC] në Kinë”.
“Kjo shton një dimension që më parë nuk ekzistonte si çështje për shqetësim”, tha ai. “Fqinjët e Kinës do të vëzhgojnë shumë nga afër se si do të plotësohen vendet e zbrazëta në [CMC]”.
Çfarë do të thotë për Tajvanin?
Ky veprim ka po ashtu implikime të mundshme për fqinjët e Kinës në Paqësor, veçanërisht për Tajvanin, demokracinë vetëqeverisëse që Kina konsideron se është pjesë e territorit të saj.
Analistët thonë se largimi i gjeneralit Zhang mund të ndikojë në gatishmërinë ushtarake të Kinës dhe ambiciet e saj të ardhshme ndaj Tajvanit. Xi ka thënë vazhdimisht se bashkimi me ishullin është “i pashmangshëm” dhe ka premtuar se do ta marrë ishullin me forcë, nëse është e nevojshme.
Në fund të vitit 2025, Kina zhvilloi disa nga stërvitjet e saj më të mëdha ushtarake rreth Tajvanit, dhe Pekini dërgon rregullisht avionë dhe anije në hapësirën ajrore dhe ujërat e Tajvanit për të testuar vendosmërinë e tij.
“Ne do të vazhdojmë të monitorojmë nga afër ndryshimet e pazakonta në nivelet më të larta të udhëheqjes së partisë, Qeverisë dhe ushtrisë së Kinës”, tha ministri i Mbrojtjes i Tajvanit, Wellington Koo, gjatë një prononcimi për gazetarët më 26 janar. “Nuk do të lejojmë që rrëzimi i një personi të na bëjë të ulim vigjilencën ose të zvogëlojmë nivelin e gatishmërisë ushtarake që duhet të mbajmë”.
SHIKONI EDHE:
Kina nis stërvitje ushtarake rreth Tajvanit, ia quan presidentin “parazit”“Mënyra jonë e jetesës”: Zgjedhjet në Tajvan të dominuara nga KinaDrew Thompson, ish-strategjist për Azi në Pentagon dhe tani në Shkollën për Studime Ndërkombëtare në Universitetin Teknologjik Nanyang të Singaporit, tha se ky pastrim gjithashtu ka implikime për Tajvanin dhe SHBA-në, që është mbështetësja kryesore e Tajpeit dhe i ofron atij mbështetje jetike ushtarake.
“Që një strategji penguese e SHBA-së të jetë efektive, ne kemi nevojë që Xi Jinping të jetë i rrethuar nga gjeneralë të aftë që do t’i japin këshilla objektive”, shkroi Thompson në newsletter-in e tij.
Thompson tha se konsolidimi i CMC-së nga Xi vjen me “rreziqe operative, duke qenë se Xi po këshillohet nga dhe përpiqet të komandojë një ushtri prej një milioni personash përmes një komiteti të përbërë nga një person” dhe se ai shqetësohet “për pasojat nëse dikush tjetër përveç Zhang Youxia do t’i japë Xi Jinpingut këshilla ushtarake”.
“Pa Zhang Youxia në CMC, rreziku i gabimeve në përllogaritje rritjet”, shtoi ai.