Derisa zjarrfikësit po bëjnë përpjekje për t’i shuar zjarret në disa vende në Serbi, në rrjetet sociale dhe në disa media po përhapen pretendime të ndryshme rreth shkaktarit të zjarreve.
Nga thashethemet rreth shkaqeve deri te akuzat kundër shtetit për mosreagim në kohën e duhur, disa nga informacionet që kanë dalë në publik nuk janë konfirmuar.
Radio Evropa e Lirë ka hulumtuar se çfarë dezinformimi po e shoqëron luftën kundër zjarreve.
“Top zjarri” nga Kosova
Një "top zjarri" u lëshua gjoja nga Kosova në Serbi.
Disa portale dhe media proqeveritare në Serbi raportuan më 23 gusht se gjoja një pajisje ndezëse është lëshuar nga Kosova për të shkaktuar zjarr në Serbi.
Ato iu referuan informacioneve jozyrtare dhe një videoje që dyshohet se tregon rënien e atij mjeti.
Një ditë më vonë, presidenti Aleksandar Vuçiq, gjatë një vizite në Kralevë, në Serbinë qendrore, deklaroi se ishte gjetur një “armë me parashutë”.
“Qëllimi është i qartë, por hetimi është ende duke vazhduar”, tha Vuçiq, kur u pyet nga një gazetar në lidhje me “topin e zjarrit” gjoja të lëshuar nga Kosova.
Ai nuk specifikoi se nga është lëshuar apo ku është gjetur, por tha se "kemi forca të konsiderueshme në atë zonë, kështu që të gjithë po kryejnë hetime".
Mjeti i gjetur i ngjan një sonde meteorologjike
Fotografia e pajisjes e publikuar nga mediat në Serbi nuk është gjeneruar nga inteligjenca artificiale, sipas mjeteve të disponueshme për verifikimin e vërtetësisë së pamjeve.
Mjeti, i cili nuk u përfshi nga flakët, ka një pjesë të ndërtimit të saj që i ngjan më shumë një sonde meteorologjike për matjen e kushteve të motit.
Këto sonda dërgohen në atmosferë duke përdorur balona meteorologjike dhe kanë një parashutë të vogël, si ajo në të cilën ishte bashkëngjitur mjeti në fotografitë e publikuara.
Në rastin e sondave meteorologjike, kur një balon shpërthen në lartësi të madhe, parashuti shërben për ta ulur në mënyrë të sigurt pajisjen matëse në tokë.
Një fotografi e një pajisjeje të gjetur në oborrin e një shtëpie në Los Anxhelos në qershor 2025.
Strehët e sondave shpesh janë bërë nga materiale të lehta si stiropoli, ose tuba plastike, por ndryshe nga pajisja nën hetim nga autoritetet serbe, sondat zakonisht janë të pajisura me instrumente të dukshme matëse, një transmetues GPS dhe një bateri.
Në pajisjen e fotografuar nuk duken këta përbërës standardë, por më tepër një tub i plotë dhe i mbyllur.
Një fotografi e mjetit, që gjoja është lëshuar nga Kosova në Serbi, siç është publikuar nga portali Informer më 23 gusht 2026.
Tubi është i vulosur me shenjën Lot 1048, që tregon origjinën e tij nga fabrika, që do të thotë se është një tub plastik i prodhuar komercialisht.
Tri ditë pas akuzave për gjetjen e një “arme parashutë”, autoritetet serbe nuk dhanë hollësi të mëtejshme.
Sipas Vuçiqit, hetimi po kryhet nga autoritetet kompetente të policisë, Agjencia e Sigurisë dhe Informacionit (BIA) dhe Agjencia e Sigurisë Ushtarake (VBA).
Radio Evropa e Lirë dërgoi kërkesa në të tri adresat me pyetje në lidhje me hetimin, por nuk e mori asnjë përgjigje.
Përgjigje nuk dha as Zyra e Prokurorit Themelor në Novi Pazar, për të cilën mediat raportuan se kishte urdhëruar një hetim.
Menjëherë pas publikimit të pretendimit për një pajisje ndezëse nga Kosova, Policia e Kosovës i hodhi poshtë akuzat.
“Asnjë lloj arme e tillë, siç është paraqitur në media, nuk është përdorur nga autoritetet e Republikës së Kosovës”, tha Policia e Kosovës.
Gjithashtu u tha se njësitë e Policisë së Kosovës nuk vunë re asgjë të ngjashme të hedhur nga Kosova në territorin serb.
Lajmi për pajisjen e dyshuar ndezëse nga Kosova u publikua një ditë para vizitës së Vuçiqit në Distriktin e Rashkës - Novi Pazar, Rashkë, Kralevë, të cilat janë në rrugë drejt kufirit me Kosovën.
Vizita e Vuçiqit në Delibllat
Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, vizitoi më 23 gusht me helikopter zonën e shkretëtirës së Delibllatit, ku zjarri i parë shpërtheu më 21 korrik, ndërsa situata u përkeqësua nga 5 gushti.
Pas vizitës, Vuçiq, gjatë një bisede me zjarrfikësit, tha se përmasat e shkatërrimit të bimësisë dhe pyjeve janë të mëdha.
Por, ai ndau edhe një vlerësim nga vetja.
“Është shumë e çuditshme, në njëfarë mënyre është e shpërndarë me pika. E pashë edhe në ato pjesët që keni prerë; zjarri kalon në një pjesë të vogël dhe pastaj nuk ka më asgjë, gjithçka është e gjelbër, dhe pastaj përsëri një pikë, gjithçka është e zezë nga zjarri… është vërtet e çuditshme”, tha Vuçiq.
“Sikur njeriu të ishte një teoricien i marrë konspiracionesh, mund t’i shkonte mendja për gjithfarë gjërash”, shtoi ai.
Megjithatë, ai tha se ka dëgjuar se problemi më i madh ka qenë era, e cila ka ndryshuar drejtim.
“Sapo arrini të shpëtoni një pjesë, zjarri shkon në një tjetër. Era ndryshon drejtim brenda ditës”, tha Vuçiq.
Nuk pati asnjë reagim zyrtar ndaj këtyre akuzave nga presidenti.
Por, para deklaratës së tij, autoritetet po shpjegonin se si po përhapej zjarri.
Kështu, drejtori i përgjithshëm i kompanisë për mbrojtjen e pyjeve "Vojvodinašume", Roland Kokai, deklaroi më 8 gusht se zjarri në shkretëtirën e Delibllatit nuk ishte specifik, pasi atje era fryen në tri drejtime.
Ai deklaroi se zjarri është për këtë arsye i paparashikueshëm dhe se, meqenëse është një pyll me pisha, një boç pishe mund të fluturojë shumë larg si një zjarr i egër.
"Era fryn nga ky drejtim një herë, pastaj ndryshon drejtim dhe nuk mund të kontrollohet", tha Kokai në atë kohë.
Gjithashtu, sipas një deklarate nga "Vojvodinašume" më 6 gusht, atë ditë pati temperatura të larta dhe erëra me forcë dhe drejtim të ndryshueshëm, të cilat çuan në përhapjen dramatike të zjarrit.
Ekspertët thonë se druri i pishës digjet shpejt dhe fort, shpesh si flakë, për shkak të sasisë së madhe të rrëshirës, gjilpërave të thata dhe koneve.
Parku i erës, nafta dhe gazi
Në mediat sociale, disa komente rreth shkaqeve të zjarrit në shkretëtirën e Dellibatit deklaruan gjithashtu se duhet të hetohet nëse investime, si ndërtimi i një parku, ishin planifikuar në zonë.
Më 26 gusht, ministrja e Minierave dhe Energjisë, Dubravka Handanoviq, iu përgjigj këtyre akuzave duke pretenduar se nuk ishte planifikuar ndërtimi i ndonjë parku.
“Zjarri nuk ‘liron hapësirë’ për ndërtim. Delliblati mbetet një burim natyror i mbrojtur”, tha ajo në Instagram.
Vuçiq tha gjithashtu, më 23 gusht, se ishte gënjeshtër që zjarret në Delliblat ishin vënë qëllimisht për investime, ose më saktë sepse në zonë u gjetën naftë dhe gaz.
“Do të doja të ishte gjetur naftë dhe gaz, madje më dhanë një raport nga njësitë e helikopterëve se ishte e pamundur që zjarri të shpërthente në atë mënyrë dhe se duhet të ketë fusha nëntokësore gazi diku, por nuk ka asgjë nga gazi ose nafta”, pohon Vuçiq.
Reagimi i Prokurorisë ndaj “përhapjes së dezinformatave”
Më 22 gusht, Zyra e Prokurorit të Lartë Publik (ZLP) në Beograd njoftoi se do të lëshonte një urdhër për të identifikuar dhe ndjekur penalisht personat që po përhapin lajme të rreme në lidhje me zjarrin në shkretëtirën e Delliblatit në mediat sociale.
Prokuroria deklaroi se urdhërarresti u lëshua për shkak të dyshimit se këta individë kryen veprën penale të shkaktimit të panikut dhe trazirave, por nuk specifikoi se për cilat deklarata specifike bëhej fjalë.
Departamenti Special i Prokurorisë së Shtetit për Krimet e Teknologjisë së Lartë nuk iu përgjigj pyetjes së Radios Evropa e Lirë në lidhje me rezultatet e atij hetimi deri në kohën kur u botua ky artikull.
Kodi Penal i Serbisë përcakton se kushdo që, duke paraqitur dhe përhapur lajme dhe pretendime të rreme, shkakton panik ose prishje serioze të rendit publik, ose pengon ndjeshëm zbatimin e masave nga autoritetet shtetërore, dënohet nga tre muaj deri në tre vjet burgim dhe me gjobë.
Ligji gjithashtu përcakton se nëse vepra kryhet përmes medias ose mjeteve të ngjashme ose në një tubim publik, kryesi do të dënohet për gjashtë muaj deri në pesë vjet burgim.
Profesoresha e drejtësisë: Publiku ka të drejtë të bëjë pyetje në lidhje me zjarrin
Vesna Rakiq Vodineliq, profesoreshë e Drejtësisë, i thotë Radios Evropa e Lirë se jurisprudenca vendase ka vendosur një vijë ndarëse midis të drejtës së publikut për të ditur dhe përhapjes së panikut.
Ajo shpjegon se në çështjet me interes publik, veçanërisht ato që mund të përbëjnë rrezik për një numër të paspecifikuar njerëzish, publiku ka të drejtë të dijë dhe të pyesë se si ndodhi zjarri.
“Fakti që teori të ndryshme po shfaqen në publik, në internet dhe në rrjetet sociale, nëse zjarri është vënë, nëse e ka vënë Qeveria, nëse Qeveria ka ndonjë interes për të ndërtuar diçka atje, është pasojë e asaj që po transmeton vetë Vuçiq”, vlerësoi ajo.
Ajo vlerëson gjithashtu se "në një organizatë të tillë shtetërore, nuk mund të verifikohet me besueshmëri ajo që dëgjohet në publik", sepse, siç beson jo, nuk ka besim në gjyqësor dhe polici.
"Nuk është përhapje paniku nëse pyesni veten se çfarë ka ndodhur, nëse pretendoni se dini diçka ose keni dyshime për shkakun, nëse nga ana tjetër nuk kemi informacion të besueshëm nga e njëjta zyrë prokurori se si filloi zjarri".