Së paku 20 njerëz janë vrarë dhe qindra të tjerë janë plagosur si pasojë e një shpërthimi në një depo karburanti në Nagorno-Karabak të Azerbajxhanit, thanë të martën autoritetet vendore armene.
Rreth 300 njerëz u dërguan në spitale, një pjesë e madhe e të cilëve në gjendje të rëndë.
Shpërthimi ndodhi në një kohë kur 13.500 refugjatë kaluan në Armeni nga kjo enklavë, tha Qeveria armene.
Rajoni i kontestuar Nagorno-Karabak është shtëpi e një shumice prej rreth 120 mijë armenëve etnikë.
Ende nuk është e qartë se cfarë e ka shkaktuar shpërthimin të hënën në mbrëmje në qytetin kryesore, Stepanakert.
Armenët e Karabakut, një territor i njohur ndërkombëtarisht si pjesë e Azerbajxhanit që në të kaluarën nuk ishte nën kontrollin e Bakusë, u detyruan të shpallin armëpushim më 20 shtator, pas një operacioni të lehtë ushtarak nga ushtria shumë më e madhe e Azerbajxhanit.
“Njerëzit tanë nuk duan të jetojnë si pjesë e Azerbajxhanit. Nëntëdhjetë e nëntë për qind parapëlqejnë t’i braktisin tokat tona historike”, tha David Babayan, këshilltar i Samvel Shahramanyan, presidentit të Republikës së vetëshpallur të Artsakut.
Shqetësime për situatën e të zhvendosurve nga Karabaku
“Më shumë se 10.000 persona të zhvendosur po qëndrojnë aktualisht në bodrume, pa ushqim, ujë, energji elektrike, dhe të gjitha kushtet e tjera elementare për jetesë. Azerbajxhani po kryen gjenocid në Artsak (Nagorno-Karabak) në kohë reale, me pëlqimin e heshtur të komunitetit ndërkombëtar”, ka shkruar Gegham Stepanyan në platformën X, e njohur më parë si Twitter.
Avokati i Popullit, Stepanian, ka thënë në mediat sociale se rrugët e Stepanakertit janë “mbushur me njerëz të zhvendosur, [të cilët janë] të uritur dhe të frikësuar”.
Azerbajxhani ndërpreu aksionin ushtarak në rajonin e shkëputur të Nagorno-Karabakut më 20 shtator, pasi suksesi i tij i shpejtë në fushëbetejë i detyroi separatistët armenë të pajtohen për një armëpushim që do ta kthejë zonën në kontroll të plotë të Bakusë.
Stepanian ka thënë se të paktën 200 persona janë vrarë dhe pothuajse dyfish më shumë janë plagosur gjatë luftimeve të fundit, përfshirë fëmijë.
Separatistët që udhëheqin territorin që ata e quajnë Republikë e Artsakut – siç njihet Nagorno-Karabaku nga armenët – kanë thënë se janë detyruar t’i pranojnë kushtet e Azerbajxhanit – të përcjella nga paqeruajtësit rusë – pasi ushtria e Bakusë i theu radhët e tyre dhe mori në kontroll lokacione strategjike.
Azerbajxhani ka thënë se nuk mund ta toleronte më një situatë që ai e cilësoi si kërcënim për sigurinë dhe integritetin e tij territorial.
Nagorno-Karabaku njihet ndërkombëtarisht si pjesë e Azerbajxhanit, dhe aktualisht është i banuar nga rreth 120.000 armenë etnikë. Ai është shkëputur nga Bakuja në një luftë gjatë kolapsit të Bashkimit Sovjetik. Rajoni ka mbijetuar prej dekadash me mbështetjen e drejtpërdrejtë nga Armenia, falë kontrollit të një rruge tokësore të njohur si Korridori i Laçinit.
Armenia e ka akuzuar Azerbajxhanin për bllokimin e Korridorit të Laçinit, rrugë e vetme që lidh Armeninë me Nagorno-Karabakun, që nga dhjetori i vitit 2022. Azerbajxhani kishte ngulmuar se kamionët me ndihma duhej të kalonin përmes territorit azerbajxhanas, për të parandaluar kontrabandën.
Një luftë e dytë më 2020 bëri që Azerbajxhani të rimarrë territore brenda dhe rreth rajonit malor, dhe që Armenia ta humbë kontrollin e korridorit, duke e lënë rrugën në kontroll të paqeruajtësve rusë, derisa ajo u bllokua në dhjetorin e kaluar.
Bakuja thotë se ka plane për riintegrimin e Nagorno-Karabakut dhe popullsisë së tij armene në Azerbajxhan. Por, autoritetet azerbajxhanase nuk kanë treguar se cili është plani, dhe detajet e tij mbeten shumë të paqarta. Sesioni i parë i bisedimeve “për riintegrim” ka përfunduar më 21 shtator, pa ndonjë shenjë përparimi.
Azerbajxhani tha se do ta integrojë këtë rajon dhe se do t’ua garantojë të drejtat banorëve, por armenët thonë se i druhen shtypjes dhe spastrimit etnik. Azerbajxhani e ka mohuar një qëllim të tillë.
Pas rënies së Bashkimit Sovjetik, ajo që njihet si Lufta e Parë e Karabakut shpërtheu (1988-1994) mes armenëve dhe Azerbajxhanit të tyre. Rreth 30.000 njerëz u vranë dhe më shumë se një milion u zhvendosën.
Liderët armenë të Karabakut thanë në një komunikatë për media se të gjithë ata që mbetën të pastrehë nga operacioni i fundit ushtarak i Azerbajxhanit dhe duan të largohen, do të shoqërohen drejt Armenisë nga forcat paqeruajtëse ruse.
Për Azerbajxhanin, largimi i armenëve nga Karabaku është fitore e madhe e cila i jep fund një lufte shumëvjeçare dhe mosmarrëveshjeve rreth këtij rajoni.
Presidenti Ilham Aliyev tha se pushteti i tij e kishte konsideruar vetëm histori idenë për një Karabak të pavarur armen dhe se ky rajon do të shndërrohej në një “parajsë” si pjesë e Azerbajxhanit.