Autokracitë kryesore të botës – Kina, Rusia, Irani dhe Koreja e Veriut – po mbështeten gjithnjë e më shumë në burimet, kapacitetet ushtarake të njëri-tjetrit dhe ndikimin gjeopolitik për t’i bërë ballë presionit perëndimor.
Për Uashingtonin, dilema strategjike nuk është më thjesht nëse këto katër vende po bashkëpunojnë, por shkalla në të cilën rreshtimi i tyre po ndryshon balancën e fuqisë në disa fronte njëkohësisht.
Urgjenca e kësaj çështjeje është bërë e qartë në vijën e frontit në Ukrainë.
Presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky, tha se Rusia përdori raketa balistike të Koresë së Veriut në një sulm më 11 gusht ndaj qytetit të Zaporizhjës, ku u vranë shtatë persona dhe u plagosën dhjetëra të tjerë. Sulmi ndodhi mes raportimeve se një njësi raketore e Koresë së Veriut, e pajisur me deri në 120 raketa balistike, ka nisur që të dislokohet në pjesën perëndimore të Rusisë.
Ndërkohë, Pheniani testoi një tjetër raketë balistike më 11 gusht, vetëm pak ditë para stërvitjeve të mëdha ushtarake SHBA-Kore e Jugut, duke nxitur një reagim të përbashkët të SHBA-së dhe 40 vendeve të tjera. Kjo situatë vë në pah presionet e dyfishta të sigurisë me të cilat përballen Uashingtoni dhe partnerët e tij si në Evropë, ashtu edhe në rajonin e Indo-Paqësorit.
David J. Kramer, drejtor ekzekutiv i Institutit George W. Bush dhe ish-diplomat i lartë amerikan, tha për Radion Evropa e Lirë (REL) se megjithëse bashkëpunimi mes këtyre katër shteteve – të cilave gjithnjë e më shpesh u referohen me akronimin CRINK – tashmë është operacional, ai nuk arrin nivelin e një aleance formale, të krahasueshme me NATO-n.
“Është operacional dhe selektiv”, tha Kramer për REL-in.
Ky vlerësim pasqyron një realitet që po fiton gjithnjë e më shumë mbështetje në mesin e politikanëve në Uashington: CRINK nuk është as një bllok ushtarak i integruar ngushtë, as thjesht një term i përdorur për lehtësi retorike. Përkundrazi, ai funksionon si një rrjet fleksibil, në të cilin anëtarët bashkëpunojnë aty ku interesat e tyre përputhen, duke i mundësuar secilit regjim të përmirësojë disa nga dobësitë e tij strategjike.
Lufta në Ukrainë është shndërruar në një arenë të rëndësishme për këmbimin e kapaciteteve ushtarake mes anëtarëve të CRINK-ut.
Dronët Shahed, të dizajnuar nga Irani, luajtën një rol kyç në fushatën sulmuese të Rusisë gjatë fazave të hershme të pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës, të nisur nga Moska në shkurt të vitit 2022.
Ndërkohë, përfshirja e Koresë së Veriut në konflikt është zgjeruar ndjeshëm. Pheniani ka dërguar trupa për të mbështetur përpjekjet luftarake të Moskës, me vlerësime që janë rritur nga shifra fillestare prej 12.000 deri në 15.000 ushtarë, në raportime që sugjerojnë se numri mund të ketë arritur deri në 50.000, teksa Koreja e Veriut po ashtu e ka furnizuar Rusinë me raketa balistike.
Bashkëpunim praktik
Roli i Kinës mbetet më pak i drejtpërdrejtë në aspektin ushtarak, por gjithsesi është i rëndësishëm.
Pekini ka ndihmuar në financimin e luftës së Rusisë duke blerë energji nga Rusia, teksa i ka ofruar Moskës edhe teknologji me përdorim të dyfishtë.
“Të gjitha këto vende kanë mbështetur dhe përforcuar njëra-tjetrën”, tha Kramer.
Bashkëpunimi krijon gjithashtu mundësi për mësimin në aspektin ushtarak dhe transferimin e teknologjisë. Kramer vuri në pah se Rusia ka zhvilluar versionin e saj të dronëve iranianë Shahed, ndërsa Koreja e Veriut ka përfituar nga dërgimi i trupave dhe raketave dhe me gjasë, në këmbim, po merr teknologji nga Rusia.
Raketat e Koresë së Veriut që Rusia po i përdor kundër Ukrainës
Katër vendet nuk kanë një traktat të përbashkët të mbrojtjes, një strukturë të unifikuar komanduese apo një doktrinë strategjike detyruese, teksa analistët thonë se nuk duket se ka ndonjë ideologji që i lidh ato përtej kundërshtimit të Perëndimit, veçanërisht ndaj kundërshtimit që kanë sa i përket rendit të udhëhequr nga SHBA-ja.
“Ky bashkëpunim veçse ka dhënë rezultate, duke mbështetur përpjekjet e luftës, duke mbajtur në pushtet regjimet e përfshira në konflikte dhe duke dëmtuar normat demokratike. Megjithatë, shtrirja e tij është e kufizuar: grupimi është transaksional, pa një udhëheqje të përbashkët dhe i përçarë nga interesa konkurruese, pa një plan të përbashkët për një rend alternativ”, sipas analistëve të Institutit Lowy, një institut për politikat ndërkombëtare me seli në Sidnej të Australisë.
Kina mbetet partnerja dominuese në marrëdhëniet e saj me Moskën, duke e lënë Rusinë shumë më të varur nga Pekini sesa anasjelltas.
Kina nuk ka shkuar deri aty sa t’i ofrojë nivelin e mbështetjes së drejtpërdrejtë që Kremlini mund të ketë kërkuar kur të dyja vendet shpallën miqësinë “pa kufij” në vitin 2022.
Pekini po e vëzhgon nga afër edhe thellimin e raporteve të Rusisë me Korenë e Veriut, një zhvillim për të cilin Kramer tha se Kina nuk është e kënaqur.
Megjithatë, këto dallime nuk e kanë penguar bashkëpunimin praktik.
“Unë mendoj se kjo paraqet një sfidë më të madhe, sepse aty ku ata duket se janë të bashkuar është në përpjekje për të dobësuar, qoftë shtetet fqinje, demokracinë apo veçanërisht rolin dhe besueshmërinë e Shteteve të Bashkuara”, tha ai.
Kjo nuk e bën CRINK-un një bllok të unifikuar gjeopolitik. Përkundrazi, anëtarët e tij kanë dëshmuar se janë në gjendje të identifikojnë fushat me interesa të përbashkëta dhe t’i ofrojnë mbështetje njëri-tjetrit kur një gjë e tillë u shërben qëllimeve të tyre individuale strategjike.
Kramer i referohet BRICS-it, duke vënë në dukje se përpjekjet për ta bashkuar një grup më të gjerë shtetesh në mënyrë të unifikuar nuk ka qenë e suksesshme. Për dallim, CRINK-u ka qenë më efektiv kur anëtarët e tij identifikojnë “objektiva të favorshëm” e specifikë dhe fusha ku mund ta forcojnë njëri-tjetrin.
Qëndrimi i Uashingtonit
Ky perceptim më i gjerë i kërcënimit po riformëson debatin në Uashington, ku ligjvënësit dhe analistët e sigurisë kombëtare po i shohin gjithnjë e më shumë konfliktet rajonale përmes një këndvështrimi të ndërlidhur strategjik.
Senatori republikan, John Curtis, nga Utah, anëtar i Komitetit të Senatit për Marrëdhëniet me Jashtë, theksoi se rezultatet në Evropën Lindore kanë pasoja të drejtpërdrejta strategjike për parandalimin në rajonin e Indo-Paqësorit.
“Lejimi që Putini të korrë fitore në Ukrainë do të ndikonte në mënyrë dramatike në shumë zona të tjera të botës”, tha Curtis për REL-in, duke iu referuar veçanërisht ambicieve të Pekinit ndaj Tajvanit. “Nuk ka dyshim se ata po e shikojnë reagimin tonë”.
Senatori Rick Scott, republikan nga Florida, shprehu të njëjtin qëndrim, duke i thënë REL-it se mposhtja e agresionit rus është kyç për parandalimin e një rrjeti më të gjerë të shteteve autoritare.
Admirali në pension Mark Montgomery, njëherësh drejtor i lartë i Qendrës për Inovacionin në Teknologjinë dhe Sigurinë Kibernetike në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive dhe bashkautor i librit Axis of Aggressors (Boshti i Agresorëve), i tha REL-it se hulumtimi i tij ka dokumentuar më shumë se 600 raste të bashkëpunimit mes katër vendeve.
Montgomery dha një mendim të prerë: Ukraina po përballet në mënyrë efektive me elemente të të katër kundërshtarëve njëkohësisht. Teherani ka furnizuar me kapacitete dronësh; Pheniani ka ofruar trupa dhe municione; Pekini ka furnizuar komponentë me përdorim të dyfishtë, ndërsa Moska ka ofruar përvojë taktike dhe duket se, në këmbim, po ofron teknologji ushtarake.
Kjo gjë krijon një sistem adaptues. Meqë secili anëtar mund të ndihmojë në kompensimin e dobësive ekonomike, teknologjike ose ushtarake të një anëtari tjetër, presioni ndaj një vendi mund të zbutet pjesërisht përmes bashkëpunimit me të tjerët.
Ndërkaq, Moska dhe Pekini kanë përdorur mjete si vetot në Kombet e Bashkuara dhe veprime të tjera për të bllokuar përpjekjet ndërkombëtare për të ushtruar presion ndaj partnerëve të tyre.
Përballja me rrjetin
CRINK-u, megjithatë, nuk është i pathyeshëm, sipas analistëve.
Mungesa e një strukture formale të një aleance është një prej burimeve të cenueshmërisë së tij.
Kina ka interesat e veta dhe e ka kufizuar shkallën e mbështetjes së drejtpërdrejtë ushtarake që i ofron Rusisë. Pekini është po ashtu i shqetësuar për thellimin e marrëdhënieve mes Moskës dhe Phenianit, ndërsa katër vendet nuk kanë një doktrinë të unifikuar strategjike.
Kramer argumentoi se SHBA-ja dhe aleatët e saj duhet të përgjigjen duke bashkëpunuar më ngushtë në Evropë, Azi dhe Lindjen e Mesme, në vend që t’i trajtojnë kërcënimet e paraqitura nga katër shtetet si probleme të ndara.
Ai bëri thirrje për veprime më agresive, si përdorimi i Aktit Global Magnitsky, i cili i lejon SHBA-së të vendosë sanksione ndaj zyrtarëve dhe personave të tjerë të përfshirë në shkelje të rënda të të drejtave të njeriut dhe korrupsion. Sipas tij, sanksionet më të gjera mund të përdoren po ashtu në mënyrë më agresive ndaj katër regjimeve.
Por, Kramer theksoi se ndihma ushtarake për Ukrainën mbetet kyç për përgjigjen e Perëndimit.
“Mbështetja e Ukrainës me ndihmë ushtarake është absolutisht jetike”, tha ai duke iu referuar sulmeve të vazhdueshme të Rusisë me raketa lundruese dhe raketa balistike, si dhe duke iu referuar nevojës urgjente të Ukrainës për raketa penguese.
Testi i parë i vendosmërisë së Perëndimit mbetet i përqendruar në Ukrainë, ku mungesa e sistemeve të mbrojtjes ajrore i lë të cenueshëm civilët dhe infrastrukturën ndaj sulmeve ruse me dronë të dizajnuara nga Irani dhe raketave të Koresë së Veriut.
Pasojat shtrihen përtej Evropës. Kramer vuri në pah se Tajvani është ndër mbështetësit më të mëdhenj të Ukrainës, sepse Taipei e kupton se mënyra se si Perëndimi i përgjigjet luftës së Rusisë do të jetë e rëndësishme për mënyrën se si Kina e sheh Tajvanin.
Kjo krijon një lidhje strategjike mes fronteve evropiane dhe atij të Indo-Paqësorit. Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre mund të përballen me kriza të veçanta gjeografikisht, por qeveritë që qëndrojnë pas këtyre sfidave kanë gjithnjë e më shumë aftësi për të mbështetur njëra-tjetrën.
Teksa Uashingtoni përballet me kërcënime në Evropë, Indo-Paqësor dhe Lindjen e Mesme, trajtimi i secilit front si një problem i veçuar rrezikon të shmangë mënyrat se si Rusia, Kina, Irani dhe Koreja e Veriut mund ta forcojnë njëra-tjetrën.
CRINK-u nuk ka nevojë të shndërrohet në një aleancë formale për të paraqitur një sfidë të rëndësishme për interesat e Perëndimit. Siç nënvizon analiza e Kramerit, anëtarëve të tij u mjafton të vazhdojnë të identifikojnë fusha pragmatike ku bashkëpunimi mund t’i forcojë secilin prej tyre, përballë asaj që ata e perceptojnë si presion nga SHBA-ja dhe aleatët e saj.