Gjykata Kushtetuese ka vendosur masë të përkohshme deri më 31 mars ndaj dekretit të presidentes Vjosa Osmani për shpërndarjen e Kuvendit të Kosovës. Kushtetuesja tha se vendimi ia ndalon çdo veprim presidentes Osmani në lidhje me dekretin e 6 marsit, si dhe ia ndalon çdo veprim Kuvendit të Kosovës derisa masa e përkohshme është në fuqi.
Gjykata vlerëson se masa e përkohshme “është në funksion të parandalimit të shkaktimit të dëmit të pariparueshëm për rendin kushtetues të Kosovës dhe funksionimin demokratik të institucioneve kyç në Kosovë”.
"Gjykata vlerëson se ndalimi i çdo vendimi dhe veprimi të mëtejmë nga ana e institucioneve të lartcekura është në interes publik, i domosdoshëm për ruajtjen e rendit kushtetues dhe interesin më të mirë të Republikës së Kosovës dhe qytetarëve të saj", thuhet në vendimin e Gjykatës për vendosjen e masës së përkohshme.
Kjo nënkupton se Osmani nuk mund të shpallë datë për zgjedhje të reja derisa masa është në fuqi, ndërsa Kuvendi nuk mund ta vazhdojë seancën për zgjedhjen e presidentit, e nisur më 5 mars.
Kërkesa për vlerësimin e kushtetutshmërisë së dekretit për shpërndarjen e Kuvendit u dorëzua nga kryeministri i Albin Kurti në emër të Qeverisë, përmes postës elektronike më 7 mars, ndërsa Gjykata e regjistroi atë më 9 mars.
Ndërsa vendimin për t'ia ndaluar Kuvendit të veprojë gjatë masës së përkohshme, Gjykata tha se e mori ex officio, pra sipas detyrës së saj zytare me vetiniciativë.
Jakaj: Masa e përkohshme bllokon aktivitetin parlamentar dhe emërimet e reja
Naim Jakaj, nga Instituti i Kosovës për Drejtësi, tha për Radion Evropa e Lirë se vendimi i Kushtetueses, në planin praktik, ka pasoja të konsiderueshme për funksionimin e institucioneve, pasi gjatë kohës së kësaj mase, nuk mund të zhvillohet asnjë aktivitet parlamentar.
"Kjo do të thotë se nuk mund të miratohen ligje, nuk mund të mblidhen komisionet parlamentare dhe nuk mund të zhvillohen procese të rëndësishme të emërimeve, siç janë proceset për përzgjedhjen e anëtarëve të Gjykatës Kushtetuese apo të anëtarit joprokuror në Këshillin Prokurorial të Kosovës etj", shpjegoi Jakaj për REL-in.
Ai shtoi se ky mekanizëm synon të parandalojë veprime që mund të shkaktojnë "pasoja të pariparueshme".
Përmes këtij vendimi, sipas tij, Gjykata ka ndaluar çdo veprim të presidentes lidhur me zbatimin e dekretit, përfshirë shpalljen e datës së zgjedhjeve të parakohshme, dhe njëkohësisht ka ndaluar çdo veprim të Kuvendit për të vazhduar procedurat për zgjedhjen e presidentit të vendit.
Ndërkohë, Qeveria e Kosovës tha se mirëpriti vendimin duke thënë se ai krijon hapësirën që çështja të trajtohet në mënyrë të plotë nga Gjykata Kushtetuese.
"Për tre javë jemi në gjendje pritjeje ndërkohë që një sërë marrëveshjesh dhe vendimesh me rëndësi për qytetarët vazhdojnë të mbeten pa miratimin e Kuvendit", tha Qeveria në një komunikatë.
Ajo theksoi se pret që vendimi përfundimtar i Kushtetueses të japë qartësi të plotë mbi këtë çështje dhe të përcaktojë standardin kushtetues "që në të ardhmen institucionet dhe qytetarët mos të përballen me këto pengesa serioze".
Më herët të hënën, këshilltari për media i Osmanit, Bekim Kupina, tha se presidentja do ta "mirëpriste" masën e përkohshme, nëse gjykata do ta vlerësonte si të nevojshme caktimin e saj.
"Presidenca e mirëpret atë, duke ritheksuar se masa në asnjë moment nuk paragjykon vendimin përfundimtar të Gjykatës lidhur me kushtetutshmërinë e dekretit”, tha Kupina.
Si erdhi deri këtu?
Në seancën e 5 marsit, partia në pushtet i paraqiti dy kandidatë për president: Glauk Konjufcën dhe Fatmire Kollçaku-Mullhaxhën, pasi bisedimet paraprake mes Kurtit dhe dy partive kryesore opozitare, Partia Demokratike e Kosovës dhe Lidhja Demokratike e Kosovës, për një emër konsensual, nuk kishin dhënë fryt.
Seanca u ndërprerë në mungesë kuorumi, pasi ishte braktisur nga partitë opozitare.
Një ditë pas ndërprerjes së seancës më 5 mars, Osmani nxori dekretin për shpërndarjen e Kuvendit dhe e mbajti menjëherë një takim partitë politike për të folur për datën e zgjedhje të parakohshme
Në takim morën pjesë kryetarë të partive opozitare, Partisë Demokratike të Kosovës, Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, por jo edhe partia e kryeministrit Albin Kurti.
Osmani e ka arsyetuar dekretin e saj, duke thënë se 5 marsi ka qenë afati i fundit për zgjedhjen e presidentit të ri të Kosovës – meqë mandati i saj përfundon më 4 prill – por që deputetët kanë dështuar t’i përmbushin afatet ligjore.
Por, Partia në pushtet tha se dekreti i Osmanit nuk kishte bazë, meqë procedurat për zgjedhjen e presidentit i ka nisur më 5 mars dhe ka afat prej 60 ditësh për ta finalizuar procesin, prandaj edhe u ankua në Kushtetuese.
Presidenti i Kosovës zgjidhet me dy të tretat e votave në dy rundet e para apo me 61 vota në rundin e tretë, por nevojiten 80 deputetë në sallë që seanca të mundë të mbahet.
Për partitë opozitare, dy figurat e prezantuara nga partia në pushtet kanë qenë të papranueshme dhe ato kanë ngulur këmbë në marrëveshje politike ose të prezantohet një figurë konsensuale.
Vetë Osmani e synonte edhe një mandat të dytë, mirëpo emrin e saj nuk e ka propozuar askush.
Për partinë në pushtet, ajo nuk i ka pasur votat e nevojshme, ndërsa për partitë e tjera ajo nuk e ka personifikuar unitetin e nevojshëm që i duhet figurës së presidentit.