Pas disa javësh tensione me Iranin dhe një grumbullimi të shpejtë të forcave ushtarake amerikane, situata është përshkallëzuar të shtunën me sulme të përbashkëta amerikano-izraelite ndaj objektivave të profilit të lartë, përfshirë baza ushtarake iraniane dhe rezidencat e drejtuesve më të lartë të vendit.
Teksa vala e parë e sulmeve shënjestroi pika të rëndësishme në mbarë vendin, disa e bëjnë pashmangshëm këtë pyetje: cili është objektivi përfundimtar i administratës së presidentit amerikan Donald Trump?
Duke mos qenë mjaftueshëm të kënaqura me politikën e “presionit maksimal”, Shtetet e Bashkuara tani duket se synojnë neutralizimin e plotë të Iranit si fuqi rajonale.
Për muaj me radhë, Trumpi kishte pohuar se qëllimi i tij ishte një marrëveshje e re bërthamore. Por, siç vëren Michael Horowitz, ekspert i pavarur i mbrojtjes me bazë në Izrael, rruga diplomatike kishte arritur praktikisht në një qorrsokak.
“Negociatat midis Uashingtonit dhe Teheranit qartazi nuk po funksiononin në mënyrën që do të dëshironte Trumpi”, tha Horowitz për Radion Evropa e Lirë. “Hendeku është thjesht shumë i madh për t’u kapërcyer përmes bisedimeve”.
Sipas tij, zyrtarët iranianë nuk ishin të gatshëm të ofronin lëshime që do t’i lejonin Trumpit ta “shiste” një marrëveshje të re si pasardhëse më të mirë të marrëveshjes bërthamore nga e cila ai u tërhoq në vitin 2018. Me diplomacinë e shteruar, Uashingtoni ka kaluar te forca si instrumenti kryesor i ndryshimit.
A do të ngrihet populli?
Një shtyllë qendrore e strategjisë amerikano-izraelite duket të jetë shpresa për një kryengritje të brendshme.
Në fjalimin e tij të 28 shkurtit, Trumpi shkoi më tej se mesazhet e mëhershme amerikane, duke iu drejtuar drejtpërdrejt popullit iranian.
Duke deklaruar se “ora e lirisë suaj po afron”, ai u bëri thirrje qytetarëve të “marrin në dorë” qeverinë e tyre pasi të përfundojë faza ushtarake.
Pjesë nga fjalimi i Trumpit:
Gjatë luftës 12-ditore me Izraelin qershorin e kaluar, thirrje të ngjashme për përmbysjen e udhëheqjes klerike u injoruan, ndërsa civilët i dhanë përparësi mbijetesës dhe kërkuan strehim. Këtë herë, megjithatë, aleatët duket se po llogarisin në një terren ndryshe.
Jason Brodsky, drejtor politikash në organizatën “United Against Nuclear Iran” (UANI) – një grup avokues me bazë në SHBA që punon për të parandaluar Teheranin nga sigurimi i armëve bërthamore – argumenton se dobësimi i dukshëm i fuqisë së shtetit mund të shërbejë si katalizatori që ka munguar.
“Një nga shpresat e fushatës duket të jetë që populli iranian të dalë në rrugë dhe të bëhet më i guximshëm në sfidimin e regjimit, duke e parë atë të dobësuar”, tha Brodsky për Radion Evropa e Lirë.
Ai shtoi se synimi është “barazimi i fushës së lojës”, duke dobësuar aftësinë e shtetit për të shtypur mospajtimin, duke i dhënë teorikisht “popullit të paarmatosur iranian” mundësinë ta rimarrë vendin e vet.
Horowitz, megjithatë, ofron një vlerësim më të kujdesshëm për rolin e rrugës si faktor vendimtar. Ai thekson se, ndonëse zyrtarët amerikanë dhe izraelitë nuk e kanë përjashtuar mundësinë e protestave të reja, koha mund të mos përputhet me pritjet e tyre.
“Personalisht mendoj se gjasat janë të ulëta për aq kohë sa konflikti vazhdon”, paralajmëroi Horowitz. “Është më realiste të pritet një rritje e trazirave pas përfundimit të konfliktit, ndonëse regjimi – nëse ende është i aftë – do të jetë gjithashtu i përgatitur”.
Shpërthime nëpër Lindje të Mesme, pasi SHBA-ja dhe Izraeli sulmuan Iranin
Ndarja e roleve
Kryerja taktike e sulmeve tregon një ndarje të koordinuar të roleve mes dy aleatëve, duke vënë në shënjestër si kapacitetet ushtarake të Iranit, ashtu edhe udhëheqjen e tij.
Sipas Brodskyt, Shtetet e Bashkuara “po përqendrohen në dobësimin e kapaciteteve raketore të Iranit” për të zbutur kundërpërgjigjen, ndërsa Izraeli po fokusohet në “eliminimin e udhëheqësve iranianë” – një strategji që pasqyrohet në raportimet për sulme ndaj rezidencave të liderit suprem, Ajatollah Ali Khamenei, dhe presidentit Masud Pezeshkian.
Pavarësisht fazës fillestare me intensitet të lartë, pyetja qendrore mbetet nëse vetëm një fushatë ajrore mund të rrëzojë një teokraci 47-vjeçare.
Horowitz beson se fuqia ajrore ka një “histori të dobët” kur bëhet fjalë për arritjen e ndryshimit të regjimit.
Megjithatë, ai përmend një variabël që mund ta bëjë këtë konflikt ndryshe: gatishmërinë e dukshme të Trumpit për përshkallëzim.
“Nuk do ta përjashtoja mundësinë, duke pasur parasysh sa e dobët është Republika Islamike dhe faktin që presidenti Trump duket i gatshëm të përballojë disa goditje dhe të zhvillojë një fushatë më të gjatë”, tha Horowitz.
Në fund, qëllimi përfundimtar mund të varet se sa shpejt mund të çarmatoset Irani nga kapacitetet e tij. Nëse aftësia e tij për të lëshuar raketa hakmarrëse ose për të shkaktuar tronditje ekonomike globale neutralizohet herët, Uashingtoni mund të ndjehet i inkurajuar të vazhdojë përpara – derisa Republika Islamike ose të heqë dorë nga identiteti i saj thelbësor, ose të shembet nën presionin e trazirave të brendshme.
Ndonëse retorika e Trumpit ka lëvizur mes thirrjeve për një “marrëveshje më të mirë” dhe sinjaleve për ndryshim regjimi, fjalimi i tij i 28 shkurtit sugjeron një ndryshim rrënjësor të strategjisë.