Shtetet perëndimore “duhet ta mbajnë Ukrainën si prioritet” dhe ta rrisin trysninë ndaj Rusisë në mes të luftës së Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit me Iranin, e cila po e largon vëmendjen prej konfliktit më vdekjeprurës të Evropës që nga viti 1945, thotë ministri i Jashtëm i Estonisë, Margus Tsahkna, në një intervistë për Radion Evropa e Lirë (REL).
Pas kritikave të forta të presidentit amerikan, Donald Trump, ndaj aleancës perëndimore për hezitimin e anëtarëve të tjerë për t’u përfshirë në luftën me Iranin, Tsahkna thekson se “askush nuk beson vërtet se SHBA-ja do të tërhiqet nga NATO-ja”, por se konflikti “tani është gjithashtu çështje e NATO-s”.
Estonia është e gatshme të bisedojë për të dhënë një kontribut të mundshëm, por Shtetet e Bashkuara nuk ia kanë bërë asnjë kërkesë shtetit baltik lidhur me mbështetjen sa i përket luftës me Iranin, nënvizon ai për REL-in.
Radio Evropa e Lirë: Zyrtarë amerikanë, në biseda private, kanë thënë se u habitën nga reagimi i disa aleatëve të NATO-s lidhur me Iranin - konkretisht sepse këta aleatë sugjeruan se nuk ishte problemi i tyre. Megjithatë, zyrtarët theksojnë se Irani ka qenë faktor kritik në Ukrainë duke e mbështetur Rusinë. Duke qenë se pasojat e konfliktit në Lindjen e Mesme prekin të gjithë aleatët, a po bëhet Irani, në fakt, problem i NATO-s?
Margus Tsahkna: Irani ka qenë problem i Evropës - dhe problem global - për më shumë se 40 vjet për shkak të regjimit. Ajo që shohim është një kërcënim i drejtpërdrejtë për Evropën përmes terrorizmit dhe çdo gjëje tjetër që regjimi ka bërë. E shohim gjithashtu si kërcënim të drejtpërdrejtë për Estoninë, sepse Irani ka qenë një nga mbështetësit kryesorë të Rusisë në luftën e saj agresore kundër Ukrainës.
Prandaj, nuk jam dakord me ata liderë në Evropë që thonë se ky nuk është shqetësimi ynë. Ndoshta është keqkuptuar; ata mund të kenë dashur të thonë se ky përshkallëzim i veçantë nuk u iniciua prej tyre, por ne të gjithë jemi të lidhur me të. Çmimet e naftës janë një aspekt, por ka edhe pasoja politike. Shohim rritje të çmimeve të naftës dhe Rusia po përfiton nga kjo.
Trump ka hequr disa sanksione, megjithëse jo drejtpërdrejt ato që lidhen me Ukrainën, por shohim gjithashtu një dimension politik ku ai fajëson Evropën. Kjo nuk është hera e parë. Disa nga reagimet e liderëve evropianë ishin përgjigje ndaj faktit se nuk pati konsultime paraprake, as për atë që SHBA-ja ose Izraeli planifikonin të bënin, as për rezultatin e pritur.
Estonia ka qenë shumë e qartë: Nëse ndonjë aleat kërkon mbështetje, ne jemi gjithmonë gati ta diskutojmë. Kemi marrë pjesë më parë në Afganistan, në Irak dhe në Mali, ku ishim vendi i parë që dërguam trupa përkrah Francës. Ne presim të njëjtën solidaritet: nëse një aleat është në vështirësi, të tjerët do të jenë aty.
Në të njëjtën kohë, kjo po bëhet gjithnjë e më shumë problem i NATO-s, veçanërisht pasi Trump ka thënë se do ta rishikojë politikën e SHBA-së ndaj NATO-s. Kjo është një çështje shumë serioze. Pra po, kjo tani është gjithashtu çështje e NATO-s.
Radio Evropa e Lirë: Trump kritikoi aleatët për mosmbështetjen e operacioneve në Iran ose ndihmën për sigurimin e Ngushticës së Hormuzit. Ai gjithashtu sugjeroi se Shtetet e Bashkuara mund të tërhiqen nga aleanca. A krijon kjo një nivel dyshimi të përhershëm midis vendeve anëtare për gatishmërinë e SHBA-së për të qëndruar pranë aleatëve të saj? A është një taktikë trysnie e përkohshme apo një shenjë e një lidhjeje që po dobësohet dhe që mund të lërë pjesë të botës të cenueshme?
Margus Tsahkna: NATO-ja ka përballuar kriza edhe më parë. Një shembull është Kriza e Suezit në vitin 1956, kur SHBA-ja kundërshtoi veprimet e ndërmarra nga Mbretëria e Bashkuar dhe Franca. Pra, krizat politike nuk janë të reja.
NATO-ja është e fortë: kemi plane, kemi kapacitete ushtarake dhe aleatët mbeten të përkushtuar. Por, kjo e dobëson parandalimin, sepse një nga pikat më të forta të NATO-s është uniteti. Kur vendi kryesor thotë se NATO-ja është e dobët ose e quan “tigër prej letre”, kjo nuk e forcon parandalimin, veçanërisht për vende si Estonia që kufizohen me Rusinë.
Uniteti politik është parim thelbësor mbi të cilin mbështetemi. Megjithatë, askush nuk beson vërtet se SHBA-ja do të tërhiqet nga NATO-ja. Nuk bëhet fjalë as për proceset ligjore në Kongres; është problematike që ne po e diskutojmë këtë mundësi. SHBA-ja do të humbte ndikimin global nëse NATO-ja do të dobësohej ndjeshëm.
Është e qartë se Evropa duhet të marrë më shumë përgjegjësi, dhe ne po e bëjmë këtë. Megjithatë, ekziston një perceptim se Evropa nuk po kontribuon, gjë që nuk është e saktë. Vende si Mbretëria e Bashkuar, Portugalia, Gjermania dhe Franca ofrojnë baza, qasje, leje fluturimi, furnizim me karburant dhe logjistikë nga të cilat SHBA-ja varet.
Unë kam shërbyer më parë si ministër i Mbrojtjes dhe mund të them se jemi shumë të hapur për të diskutuar kontribute praktike. Por, për këtë duhet të ketë kërkesë të qartë dhe plan të qartë. Veprimi ushtarak kërkon qëllime të përcaktuara dhe koordinim. Deri tani, nuk ka pasur asnjë kërkesë zyrtare apo diskutim të strukturuar. Shumë nga kjo mbetet politike.
Radio Evropa e Lirë: Sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, po shkon në Uashington për t’u takuar me Trumpin, sekretarin e Shtetit Marco Rubio dhe zyrtarë të tjerë. Duke pasur parasysh marrëdhënien e tij personale me Trump, a mund të ndihmojë Rutte në stabilizimin e tensioneve përmes diplomacisë personale në këtë fazë?
Margus Tsahkna: Kjo vizitë është shumë e nevojshme. Takimi i sekretarit të përgjithshëm me presidentin Trump është gjithmonë i rëndësishëm. Ai është shumë i mirë në shpjegimin e qëndrimeve tona dhe paraqitjen e fakteve: çfarë po bëjnë aleatët evropianë dhe çfarë jemi të përgatitur të bëjmë.
Uniteti i NATO-s është veçanërisht i rëndësishëm në një kohë si kjo, me një luftë në Ukrainë që vazhdon prej më shumë se katër vjetësh dhe paqëndrueshmëri në Lindjen e Mesme. Ky takim do të jetë vendimtar.
E kemi parë në të kaluarën se tensionet mund të zbuten pas takimeve të tilla. Sekretari i përgjithshëm e kupton se si të angazhohet me Trumpin dhe ta shpjegojë situatën në mënyrë efektive. Kjo është shumë e rëndësishme.
Radio Evropa e Lirë: Ju keni paralajmëruar se Rusia mbetet kërcënimi kryesor ekzistencial për Evropën. A rrezikon presioni i SHBA-së për përfshirjen e aleatëve në Lindjen e Mesme ta dobësojë qëndrimin e Evropës ndaj presidentit rus Vladimir Putin? A po i japim pa dashje Moskës një hapje strategjike?
Margus Tsahkna: Ekonomia e Rusisë po performon dobët. Para krizës së tanishme në Lindjen e Mesme, Putini tashmë po i afrohej një situate serioze ekonomike. Rritja e çmimeve të naftës tani i jep Rusisë më shumë të ardhura dhe heqja e sanksioneve i jep më shumë oksigjen makinës së luftës së saj.
Gjithçka është e lidhur me luftën në Ukrainë. Unë isha në Ukrainë javën e kaluar dhe bisedova me presidentin Volodymyr Zelensky dhe zyrtarë të tjerë. Ata theksuan se mbështetja e vazhdueshme nga Evropa dhe SHBA-ja është jetike.
Nëse konflikti në Lindjen e Mesme zgjatet, ai në mënyrë të pashmangshme do të tërheqë burime ushtarake dhe vëmendje. Kjo është arsyeja pse duhet ta mbajmë Ukrainën si prioritet.
Evropa duhet të bëjë më shumë - dhe ne po e bëjmë - por nuk mund të lejojmë që fokusi të zhvendoset plotësisht te Irani. Rusia nuk i ka ndryshuar qëllimet e saj. Ajo po e përdor këtë situatë për të pretenduar se po fiton, gjë që nuk është e vërtetë. Nuk ka pasur asnjë përparim strategjik.
Rusia po pëson humbje të mëdha pa përfitime domethënëse. Ne duhet ta rrisim presionin ndaj Rusisë, jo ndaj Ukrainës. Ukraina është viktima, jo agresori.
Radio Evropa e Lirë: Duke qëndruar në krahun lindor, ju keni quajtur zonat e sigurisë “dritë jeshile” për Putinin. A do të thotë kjo se çdo marrëveshje që e lë Ukrainën në një zonë jeshile jashtë NATO-s është në thelb e paqëndrueshme dhe rrezikon luftë në të ardhmen?
Margus Tsahkna: Ky është një moment historik për ta bashkuar Evropën. Nëse duam paqe të qëndrueshme, duhet ta pranojmë se Rusia është i vetmi kërcënim i drejtpërdrejtë.
Historia tregon se zonat jeshile ose shtetet fqinje neutrale krijojnë mundësi për agresion rus. E kemi parë këtë në Gjeorgji dhe Ukrainë. Ukraina duhet të marrë garanci reale dhe funksionale të sigurisë. Anëtarësimi në NATO do të ishte zgjidhja më efektive, por aktualisht nuk duket i mundshëm.
Të paktën, Ukraina duhet të marrë garanci ekuivalente dhe të integrohet në Bashkimin Evropian, gjë që aktualisht po bllokohet nga Hungaria. Këto janë vendime kritike, jo vetëm për Ukrainën por për stabilitetin afatgjatë të Evropës.
Radio Evropa e Lirë: Ju keni argumentuar se Ukraina mund të bëhet përfundimisht garantuese e sigurisë së Evropës. A e ndryshon kjo në mënyrë thelbësore logjikën e NATO-s, duke e bërë Ukrainën një ofruese të sigurisë në vend të një përfitueseje? Dhe kush po e bllokon këtë tranzicion?
Margus Tsahkna: Nëse e keni fjalën për anëtarësimin në NATO, Trump ka thënë qartë se nuk e mbështet bashkimin e Ukrainës me NATO-n në këtë kohë. Megjithatë, ky opsion duhet të mbetet i hapur për të ardhmen. Nuk mund të diktohet nga Putini.
Ukraina tashmë luan rol të rëndësishëm. Ajo ka pothuajse 1 milion trupa me vite përvojë luftarake, inovacion të fortë dhe kapacitete të industrisë së mbrojtjes që po rriten me shpejtësi.
Garancitë e sigurisë duhet të funksionojnë në të dy drejtimet. Ukraina jo vetëm që do të marrë garanci, por edhe do të kontribuojë në sigurinë evropiane.
Nëse arrihet paqja, Rusia do të duhet të mendojë me kujdes para se t’i lëvizë forca drejt kufijve të NATO-s, sepse Ukraina do të jetë pjesë e këtij kuadri sigurie. Ukraina tashmë ka demonstruar gatishmërinë e saj për të luftuar për lirinë.
Radio Evropa e Lirë: Cili është reagimi juaj ndaj paralajmërimeve të fundit të Rusisë ndaj shteteve baltike për hapjen e hapësirës ajrore për Ukrainën për goditje të mundshme në territorin rus?
Margus Tsahkna: Ky është dezinformim tipik rus. Nuk ka asnjë bazë për këto pretendime. Estonia, Letonia, Lituania dhe Finlanda nuk e kanë hapur hapësirën e tyre ajrore për sulme ndaj Rusisë. Kjo nuk ka ndodhur kurrë.
Rusia i përdor këto narrativa për të përçarë aleatët dhe për të krijuar frikë. Disa dronë kanë hyrë në hapësirën tonë ajrore, por kjo nuk do të thotë se ne po mundësojmë sulme.
Ukraina ka të drejtë të mbrojë veten, përfshirë goditjen e objekteve strategjike në Rusi. Megjithatë, Rusia është përgjegjëse për situatën; ajo po bllokon sinjalet dhe po shkakton këto incidente.
Radio Evropa e Lirë: Nëse Uashingtoni do të mbetej në NATO por në praktikë do ta zbrazte atë duke mos respektuar Nenin 5, cili është plani rezervë i Estonisë? A po shkojmë drejt një arkitekture sigurie vetëm evropiane?
Margus Tsahkna: Ne jemi njerëz praktikë; përgatitemi për të luftuar nëse është e nevojshme. Nuk kemi alternativë. Besojmë se të gjithë aleatët do të qëndrojnë me ne. Një sulm ndaj Estonisë është sulm ndaj Berlinit ose Uashingtonit.
Do të bëjmë gjithçka për ta mbajtur NATO-n të fortë dhe për të siguruar që Neni 5 të mbetet i besueshëm. Por, Neni 5 nuk është pullë që thjesht shtypet; ai kërkon planifikim dhe veprim. NATO-ja i ka këto plane.
Nëse është e nevojshme, ne do të veprojmë dhe NATO-ja do të përgjigjet kolektivisht. Ne jemi të bindur se edhe Shtetet e Bashkuara do të jenë aty.