Derisa tensionet në Ngushticën e Hormuzit po rriten dhe Uashingtoni po u bën trysni aleatëve ta rrisin angazhimin, debati nuk ka të bëjë më vetëm me atë nëse NATO-ja i ka kapacitetet për të kontribuar, por nëse aleanca mund të përballojë një tjetër test të madh të sigurisë pa i thelluar përçarjet transatlantike.
Në qendër të këtij debati është një mekanizëm që deri tani ka munguar në diskutim: Neni 4, klauzola e konsultimeve e NATO-s, e cila ua mundëson aleatëve të mblidhen zyrtarisht kur një anëtar beson se siguria, integriteti territorial ose pavarësia politike e tij është e kërcënuar.
Për gjeneralin me katër yje në pension, Philip Breedlove, ish-komandant Suprem i Aleatëve në Evropë i NATO-s (SACEUR), mungesa e konsultimeve është pjesë e problemit.
Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë (REL), më 5 maj, ai tha se ajo që disa e paraqesin si një “test iranian” për NATO-n është gjithashtu mundësi për ta riformatuar mënyrën se si aleanca menaxhon krizat që dalin jashtë teatrit të saj tradicional, por që gjithsesi kanë pasoja të drejtpërdrejta strategjike.
Radio Evropa e Lirë: A po shohim një “test iranian” përcaktues për NATO-n apo një moment që mund t’i ekspozojë kufizimet e saj? Duke pasur parasysh pritshmëritë e Uashingtonit dhe ndarjet mes aleatëve, çfarë mund të bëjë realisht NATO-ja dhe cilat janë kufizimet e saj?
Phillip Breedlove: Siç e dini, ne nuk e kemi përdorur kurrë Nenin 4 në NATO për këtë veprim. Këshilla ime për të gjithë është të tërhiqemi nga të gjitha taktikat e presionit dhe gjuha e ashpër, dhe të ulemi e ta shohim këtë si një mundësi. Çfarë mund të bëjmë së bashku? Cilat pjesë mund t’i sjellë NATO në këtë “enigmë”, dhe nëse është e nevojshme, madje të kërkojmë një konsultim sipas Nenit 4, në mënyrë që NATO-ja të shohë se është e angazhuar në mënyrat siç supozohet të angazhohet kur merret me NATO-n.
Pasi të ulemi, besoj se mund të gjejmë shumë fusha ku NATO-ja mund të bëhet pjesë e operacionit, dhe shpresoj që edhe duhet të bëhet pjesë e tij. Por, çelësi është të ndalet qasja e ashpër, të ndalet e gjithë retorika në gazeta, të fillojnë konsultime reale në nivel bashkëpunimi dhe të kërkohen mundësi, duke e parë këtë si një mundësi pozitive për të ardhmen tonë së bashku.
Radio Evropa e Lirë: Po dëgjojmë zyrtarë dhe ekspertë të ndryshëm, nga të dyja palët, që po pyesin nëse NATO-ja është e strukturuar për të përballuar një krizë të tillë hibride “zona gri” në Ngushticën e Hormuzit. Apo është ndërtuar për një epokë tjetër?
Phillip Breedlove: NATO është ndërtuar për të na mbrojtur kundër armikut tonë. Ne ende kemi të njëjtin armik. Ai armik është Rusia. Më në fund kemi të gjitha dokumentet tona që e pranojnë se Rusia është armiku. Rusia ka filluar një luftë agresioni në nivel teatri në Evropë me sulmin ndaj Ukrainës, dhe kjo luftë, shumë njerëz gabojnë kur flasin për të, thonë se do të zgjasë katër deri në pesë vjet. Kjo luftë është 12 vjet e gjatë. Ka filluar në vitin 2014 dhe nuk është ndalur që atëherë.
Pra, NATO-ja është ndërtuar për t’i mbrojtur Evropën dhe aleatët e NATO-s kundër armikut tonë të përbashkët, që është Rusia e Vladimir Putinit. Pra po, jemi ndërtuar në një mënyrë të caktuar, por unë do të thosha se ka shumë kapacitete, përfshirë kapacitetet për çminim dhe të tjera brenda NATO-s, që do të ishin përparësi shumë e mirë për përpjekjen që po ndodh tani në Gjirin Persik. Dhe sërish, nëse tërhiqemi, ulim retorikën dhe fillojmë të bashkëpunojmë dhe të shohim mundësi së bashku, mendoj se mund të arrijmë qëllimin.
Radio Evropa e Lirë: Na ktheni në vitet tuaja si SACEUR. Nëse do të ishit në atë pozicion tani, si do të dukej përfshirja e NATO-s në lidhje me Iranin?
Phillip Breedlove: Përfshirja e NATO-s do të dukej pikërisht ashtu siç do të vendoste Këshilli i Atlantikut të Veriut (NAC), organi më i lartë vendimmarrës i aleancës.
Siç e dini, mënyra si funksionon SACEUR është që ai zhvillon opsione dhe ia paraqet NAC-ut, i cili është autoriteti real vendimmarrës në NATO. Atje është e gjithë fuqia dhe autoriteti.
Pastaj SACEUR i paraqet opsionet Këshillit të Atlantikut të Veriut, dhe NAC vendos. Kështu funksionon NATO. SACEUR ofron një sërë opsionesh dhe rekomandon preferencën e tij, dhe pastaj NAC i shqyrton dhe vendos.
Nëse NAC nuk vendos unanimisht të mbështesë operacionin, mund të ketë një “koalicion të vullnetit” që merr pjesë nën flamurin e NATO-s. Pra, gjithçka ka të bëjë me koordinim të duhur dhe nivel bashkëpunimi, duke kërkuar mundësi dhe duke ecur përpara së bashku, në vend që të zihemi në gazeta.
Radio Evropa e Lirë: Çfarë mund të kontribuojnë realisht ushtritë evropiane në këtë mjedis? Dhe, në aspektin detar, a sjellin flotat evropiane kapacitete kritike për çminimin që SHBA-ja nuk i ka aktualisht në këtë teatër?
Phillip Breedlove: Nuk jam i sigurt që SHBA-së “i mungon” vërtet. Ne nuk po e përdorim shumicën e forcës sonë atje. Mund të angazhohen më shumë forca. Por, mendoj se SHBA-ja po kërkon që vende të tjera në botë që përfitojnë ose nuk përfitojnë nga rrjedha e naftës të bashkohen dhe të ndihmojnë në këtë proces.
Po, ka disa marina të NATO-s me mjete shumë të afta detare dhe sisteme shumë të sofistikuara kundër raketave. Dhe, kemi dy grupe të përhershme të çminimit detar që janë gjithmonë në gatishmëri.
Pra ka mjete brenda NATO-s që, nëse NATO angazhohet siç duhet dhe arrihet marrëveshje, mund të jenë pjesë shumë e rëndësishme e kësaj përpjekjeje.
Radio Evropa e Lirë: Nëse tensionet vazhdojnë të rriten, sa e rëndësishme është mbështetja evropiane për operacionet amerikane në ngushticë? Duke pasur parasysh se sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, po shkon në Romë për diskutime me aleatët, çfarë roli shihni për Evropën në fazën tjetër të krizës?
Phillip Breedlove: Personalisht, mendoj se është jashtëzakonisht e rëndësishme. Putini dhe Xi Jinping kanë dhënë mbështetje për Iranin. Dhe, Irani ndihet në një pozicion të mirë sepse aktualisht po përballet kryesisht me Izraelin dhe SHBA-në në këtë operacion. Dhe, për sa kohë që Irani, Xi dhe Putin mund të manovrojnë për të mbajtur aleatët perëndimorë jashtë operacionit, e gjithë barra bie mbi Izraelin dhe SHBA-në.
Kjo do ta bëjë rrugën më të vështirë për SHBA-në, por besoj se SHBA-ja është e vendosur të bëjë atë që duhet, me ose pa aleatë. Thjesht, do të ishte më mirë që Xi, Putin dhe udhëheqësit fetarë në Iran të shohin se SHBA-ja është e shoqëruar nga vende të tjera të botës perëndimore që janë të interesuara, përfshirë edhe Korenë e Jugut, Japoninë, Australinë, Zelandën e Re dhe të tjerë.
Do të ishte mirë që këto tri vende - Rusia, Kina dhe Irani - të shohin se kombet perëndimore janë të bashkuara në këtë përpjekje.
Radio Evropa e Lirë: Nëse raportimet janë të sakta se Vladimir Putin po e mbështet aktivisht Iranin, përfshirë ndarje të supozuara të të dhënave të inteligjencës, a nuk kërkon kjo vetvetiu një përgjigje të unifikuar të NATO-s? Dhe, sa dëmton kohezionin e aleancës fakti që kundërshtarët duken gjithnjë e më të koordinuar, ndërsa aleatët mbeten të ndarë?
Phillip Breedlove: Kam thënë diçka vite më parë që njerëzve nuk u pëlqeu, por që tërhoqi vëmendjen e të gjithëve: nëse armiku yt lufton kundër teje dhe ti je i përçarë ose i shpërqendruar, ai fiton.
Në thelb, ne kemi një armik - në këtë rast Iranin - të mbështetur nga dy fuqi që nuk ia duan të mirën SHBA-së ose Perëndimit në përgjithësi. Dhe, ata janë të bashkuar në përpjekjen e tyre, ndërsa ne nuk jemi të bashkuar. Dhe kjo do të jetë problem në afat të gjatë.
Radio Evropa e Lirë: Disa aleatë thonë se kjo nuk është lufta e tyre. Por, duke pasur parasysh atë që keni përshkruar, mbështetjen e Rusisë për Iranin dhe mbështetjen paralele të Iranit për Rusinë në Ukrainë. A nuk e zgjeron kjo konfliktin në një sfidë më të gjerë sigurie për aleancën?
Phillip Breedlove: Kur isha SACEUR, kuptova se nuk mund të diktoj politika individuale për shtete sovrane. Shtetet sovrane duhet t’i marrin vetë vendimet nëse do të mbështesin apo jo.
Dhe, mendoj se shumë prej tyre, nëse bëjnë llogaritë, do ta kuptojnë se çfarë do të thotë kjo për ta: po, ata nuk e nisën këtë luftë, por tani kemi një luftë që po ndikon seriozisht në mundësitë energjetike të vendeve të tjera në Perëndim dhe disa aleatëve në Lindjen e Largët.
Shpresa është që kur këto shtete sovrane të vendosin nëse duhet të përfshihen apo jo, do të shohin se sa me vlerë është të mos lejohen Xi, Putini dhe regjimi në Iran t’i diktojnë kostot dhe politikat energjetike.
Radio Evropa e Lirë: Çfarë rrugëdalje ekzistojnë tani që mund të ulin tensionet pa treguar dobësi për NATO-n?
Phillip Breedlove: Ata [aleatët e NATO-s] ose duhet të vendosin të përfshihen, ose të krijojnë një koalicion të vullnetit ose shtete individuale të përfshihen, ose s’duhet ta bëjnë. Pra, nuk janë të angazhuar aktualisht.
Radio Evropa e Lirë: Në lidhje me Ngushticën e Hormuzit, presidenti Donald Trump ka thënë vazhdimisht se SHBA nuk varet nga ngushtica njësoj si evropianët, dhe se evropianët që përfitojnë prej saj duhet të ndërhyjnë. Pa SHBA-në, a mund ta bëjnë ata vetëm?
Phillip Breedlove: Mendoj se do të ishte shumë e vështirë për NATO-n ta bëjë këtë pa SHBA-në. Ne kemi një aleancë. Pse të mos e shfrytëzojmë këtë mundësi për të punuar në mënyrën e duhur si aleatë së bashku dhe për ta zgjidhur këtë? Kjo është, mendoj, rruga që duhet të ndjekim.
Radio Evropa e Lirë: Për fund, gjeneral. A rrezikon NATO të duket e ndarë në një moment kur kundërshtarët e saj, përfshirë Rusinë, Kinën dhe Iranin, duken gjithnjë e më të koordinuar? A e forcon kjo krizë unitetin e aleancës apo rrezikon të përshpejtojë largimin transatlantik?
Phillip Breedlove: Kjo është shumë më e madhe se NATO-ja, shumë më e madhe. Kina po e shikon këtë dhe ndoshta është më e kënaqur se kurrë. Ata e shohin Perëndimin të ndarë. Putini gjatë gjithë kohës si lider i Rusisë ka tentuar të ndajë SHBA-në nga NATO-ja. Ai duhet të jetë jashtëzakonisht i kënaqur me atë që po sheh. Ne po i japim Putinit dhuratën më të madhe që ka marrë ndonjëherë si lider, dhe duhet të gjejmë mënyrën për ta rregulluar këtë.
Armiqtë e Perëndimit nuk duhet të shohin Perëndimin duke u përçarë mes vetes, dhe liderët e Perëndimit, nëse e kuptojnë sinjalin që po i dërgojmë Xisë dhe Putinit përmes ndarjes sonë, duhet të ndalen dhe të rishikojnë ku jemi. Dhe, besoj se kjo është e rëndësishme.
Prandaj thashë: kemi një mundësi tani për ta rregulluar këtë, për ta vendosur në kontekstin e duhur dhe pastaj për të bashkëpunuar për të dalë nga ky problem.